Widok Łomaz z awionetki.

Łomazy były dawniej miastem - i to znaczącym. Nasza historia liczy pięć wieków, dwukrotnie odbywały się tu obrady sejmu: w 1451 i 1464 roku. W czasach zrywów niepodległościowych Łomazy stanęły czynnie przeciw zaborcom: najpierw podczas konfederacji barskiej, a potem w powstaniu styczniowym. W odwecie ciemiężcy odebrali Łomazom prawa miejskie, a na mieszkańców spadły liczne represje. Zrujnowało to pozycję Łomaz na długie lata. Materialnym śladem dawnego stanu rzeczy jest charakterystyczny układ ulic, przypominający bardziej miasteczko niż wioskę. Na zamieszczonym wyżej zdjęciu z lotu ptaka widać jak układają się w siatkę z kwadratem rynku okalającym park. W parku tym kiedyś stała cerkiew. Postawienie cerkwi w 1903 roku wiązało się z prześladowaniami przez carat unitów i katolików oraz przymuszaniem ich do przyjęcia prawosławia. Cerkiew rozebrano zaledwie ćwierć wieku po wybudowaniu, a dziś gęsto zadrzewiony park jest miejscem spacerów i imprez.
Zabudowa Łomaz jest bardzo urozmaicona - drewniane budynki, często przedwojenne, stoją obok murowanych, a ów budowlany "przekładaniec" daje poczucie różnorodności. Drewniane stare domy są w rozmaitym stanie: część wciąż zachowała dawny urok , inne popadają w ruinę i znikają z pejzażu, lecz równie wiele domów jest odnawianych, odzyskując piękno i użyteczność.

Najbardziej zauważalną budowlą Łomaz jest kościół, zbudowany w 1911 roku w stylu neogotyckim - to jedna z najwyższych wież w Diecezji Siedleckiej. Z kolei na cmentarzu znajduje się wybudowana w 1834 roku kaplica unicka. W naszych okolicach współistniało równolegle kilka wyznań, gdyż prócz bliskich w wierze grekokatolików, duży odsetek mieszkańców w Łomazach stanowili Żydzi, zaś w pobliskiej Studziance osiedlili się Tatarzy (otrzymali ziemię w XVII w. za służbę dla Rzeczypospolitej). Parafia mahometańska istniała do 1915 roku, a niektóre pozostałości i cmentarz tatarski zachowały się do dziś. Wszyscy tutejsi ludzie różnych wyznań i pochodzenia żyli z sobą w zgodzie i nie dochodziło między nimi do konfliktów.

Przez Łomazy przepływa rzeka Zielawa. Niegdyś piękna i szeroka, została zniszczona w latach 60-tych ubiegłego wieku poprzez regulację. Teraz rzeka przypomina bardziej szeroki kanał, lecz jest warta zainteresowania. Znów wędkarze trafiają w niej na duże ryby, na rzece osiedlają się bobry, a w ciepłe lato Zielawa jest świetnym kąpieliskiem.

Z czasem nasza miejscowość staje się nowoczesna w jak najlepszym tego słowa znaczeniu. Oprócz kanalizacji z oczyszczalnią ścieków, mamy też doskonałe drogi i potrzebne współcześnie instytucje. W budynku szkolnym mieści się szkoła podstawowa i gimnazjum, zaś z eleganckiego budynku Urzędu Gminy co pół godziny dobiega odgłos zegara. Równie współcześnie wygląda i działa bank spółdzielczy. Z pewnością mamy jeszcze trochę braków. Mieszkańcom przydałoby się więcej miejsc dla codziennej rekreacji, placów zabaw, kawiarni (także latem na powietrzu). Z drugiej strony zmiany ku poprawie następują tu szybko.

szkoła

Urząd Gminy, widok od strony kościoła.

Łomazy, poza zwartą zabudową, okolone są licznymi malowniczymi osadami i siołami. Pola, lasy, łąki poprzecinane są siecią dróżek z kapliczkami i krzyżami na rozstajach - wręcz zapraszają, by nimi wędrować i cieszyć się widokami i spokojną atmosferą tych miejsc. Dawniej z nutką lekceważenia mawiano o tych okolicach: "piaski, laski i karaski". W dzisiejszych czasach są to walory, o które coraz trudniej, gdy choć na trochę chcemy się oderwać od miejskiego zgiełku. Warto zawitać w nasze strony!